*گروه هم افزائی اندیشه ها* تقدیم میکند:*عربهای ایران* *به قلم استاد امیر سبحانی*

تموز/يوليو 09, 2021 15
عربهاي سمنان:
يکي از مکان هاي اصلي که اعراب تا همين چند نسل پيش در آن سيادت کامل داشتند منطقه اي بين 4 استان فعلي سمنان، اصفهان، خراسان و يزد است. منطقه اي بياباني که شمالي ترين نقطه آن طرود در استان سمنان است و خور و بيابانک و طبس و بخش هايي از نائين و حتي استان يزد را در بر مي گيرد. اين جغرافياي ذکر شده به همراه کلاته هاي شرقي و غربي شاهرود و سرحدات که مسير اصلي فتح طبرستان بوده اند و اردوگاه نظامي قديمي چهل دختر در پشت دروازه هاي طبرستان آخرين پايگاه آن در قومس مي باشد، به علاوه روستا هاي زير استاق شاهرود از جمله باغزندان و رويان و سعد آباد و... که در دو قرن گذشته قبايلي از اعراب در آن اسکان داده شدند، هنوز هم نشانه هايي از گويش عربي را در خود حفظ کرده اند. بعضي کلمات اصيل عربي هنوز هم در کلام برخي از اين مردمان شنيده مي شود.
البته داستان طايفه عرب عامري که سکونت گا هشان در دوره قاجار تحت حدود قومس قرار گرفته بود، بعد ها به شاهرود گره مي خورد. فوج عرب به عنوان قسمتي از قشون ايالت قومس نقش پر رنگي را در تاريخ معاصر اين ايالت بازي مي کند و بعدها نيز در مهاجرتي بزرگ به منطقه باغزندان و زير استاق شاهرود مي آيد که بازماندگان آن با نام خانوادگي عامري، عامريان، عامريون، عرب عامري و ... در شاهرود سکونت دارند.
استان سمنان يکي از اصلي ترين مناطق سکونت اعراب از صدر اسلام تا کنون بوده است. براي کشف و درک اين موضوع کافيست به نام هاي خانوادگي که اسم خاص « عرب» در آن وجود دارد نگاهي بيندازيم.نام هاي خانوادگي مثل عرب عامري، عرب انصاري، عرب احمدي، عرب اسدي، عرب يار محمدي، عرب اميري، عرب ارميان، عرب زينلي و تعداد زيادي ديگر نام خانوادگي که با پيشوند بني عامري، بني صفار، بني اسدي و ... هويت بسياري از استان سمناني ها و به خصوص شاهرودي ها را تشکيل مي دهد. روستا هايي هستند که زبان فارسي در آن ها هنوز هم با لهجه غليظ عربي تکلم مي شود که بارزترين اين روستاها طرود است.
اقوام عربي که نام آن ها برده شد همگي اعراب قحطاني از شمال شبه جزيره عربستان بوده اند و در نمايي بازتر افسانه هاي مشترک و داستان هاي مشابهي دارند. داستان ليلي و مجنون که در آن ليلي از قبيله بني عامري و مجنون از قبيله قيس است بدون شک مربوط به همين شاخه از اعراب است
ريگ ميش مست در استان سمنان واقع است. ريگ ميش مست (به چاه ميش مست هم شناخته مي شود) در جنوب غربي استان سمنان و در شمال غربي منطقه تحت حفاظت پارک ملي کوير واقع شده است. اين منطقه از شمال به باتلاقهاي رودخانه ورگي و کوه گوگرد، از جنوب به ارتفاعات نخجير، از شرق به پلاياي کوير مرکزي و اختصاصا شمال غربي ريگ جن و از شرق به باتلاقهاي نمکي حد فاصل سياه کوه (دشت سياه کوه) محدود است. به دليل وجود زمينهاي رسي مرطوب و باتلاقي اين منطقه باوجود نزديکي به مراکز تمدن از جمله شهرستان هاي گرمسار و ورامين بسيار بکر و ناشناخته باقي مانده است. ريگزار از نظر موقعيت جغرافيايي نزديکترين ماسه زار به تهران را تشکيل داده است. دسترسي به اين منطقه به دليل وجود سرزمينهاي مرطوب رسي در شمال، شرق و غرب با دشواري و در فصول مشخصي از سال مقدور است.
[۷/۱،‏ ۱۰:۵۵] Amir Sobhani: عرب‌هاي ايران 
 
عربهاي ساحل:
عرب بوشهر : المذكور ( المطاريش ) ، ال عبدالجبار ، ال عصفور ، العدنان ، العاشور ، عشيرة الدشتي ، عشيرة البحريني ، السيد ، الدموخ ، ال شريف ، العتوب : سكان بندر ديلم ، البومهير الخليفات : سكان ليراوي و ديلم ، 
كنگان: قبيلة النصور. 
عسلویه: قبيلة الحرم. 
نابند: قبيلة آل بوخلف. 
شيروه: قبيلة العبيدلي . 
كلات: قبيلة بني حماد. 
مغوه: قبيلة المرازيق . 
بندر لنگه : القواسم(بيت القاسمي) و بني كنده و الشويهيين (الشويهي) هم من بني كعب  
جزيـرة الشيخ : بني حماد الكرم 
جزيرة هندرابي : يسكنها قسم من قبيله العبيدلي و في اطراف هذه الجزيره مغاص اللؤلؤ و يسكنها تقريبا 80 نسمه من عرب الساحل 
قريه نخل عبد النبي : من العوائل المشهوره في هذه القريه :عايلة البهازيز و التنك و الكشلان 
بندر كنك  : وقد سكن بعض قبيلة العوازم ( آل رشدان ) و بني كنده و آل مرزوق,آل بو سميط و العتوب, و آل الغانم 
قرية العجابر ( الاكابر ) : من قبيلة المناصير 
مدينة نابند أو بندر نابند : آل حرم 
جزيرة خارک : الزعابي 
قرية بندو ،بندوه : تابعة لقبيلة بني تميم ،التميمي
سهموة الشرقيه (سهمو جنوبي):تابعة لقبيلة بني تميم ،التميمي
قريه سهمو الغربيه : تابعة لقبيلة بني تميم ،التميمي
طاحونه (تاونه) : قبيلة ،آل بشر 
القبندية و الطاهرية : آل نصور 
نخيلو : آل معين و الدواسر و ال علاق و الظهوريين    
قشم : آل معين و بني كمال 
قيس : قبيلة البوعينين و ال صباح 
جارك : آل علي و الكواري 
مغوة : المرازيق 
جزيرة لارك : الشحوح
جيروة و نخل جمال : العبادلة 
مرباخ و المقام : بني حماد 
چاهمبارك : بني تميم 
جزيره هنگام : قبيلة بني ياس و بني فلاسه 
الطاهريه و الفوارس و صروباش و غويرزه : المناصير 
بندر ريگ : الزعابي  
الغارية : آل بوسميط 
مرباخ : المدنيين
جزيرة قيس وجزيرة الشيخ شعيب : قبيلة السودان (السويدي) و قبيلة البوعينين 
بوجبرائيل : قبيلة سبيع
البساتين : ال مغيرة
اختر : ال بوسفر 
المقام : ال بوفضل 
الجزه : الهواشم 
چاه كوتاه : آل مشاري 
جزيرة سيري : المزاريع وال بودستور
منطقة الطاهري : قبيلة ال بن علي 
منطقة بني حماد الغربية : القناعات ، ال بن جناع (القناعي) 
بندر حالة نابند : اسرة ال غتم (الغتمان)
[۷/۱،‏ ۱۰:۵۵] Amir Sobhani: عرب‌هاي ايران 
 
عربهای ميش مست 
ميش مست از طوايف عرب  حاشيه تهران و دشت مسيله بوده اند که در گذشته در منطقه دشت مسيله و جنوب ورامين به دامداري مشغول بوده اند. در پي فتوحات اسلامي ، سيل مهاجران عرب به داخل ايران سرازير شده آنان در اين کوچها به تدريج ملک و ضياع به دست آوردند. در اين مهاجرت ها اوضاع جغرافيايي حدود مناطق بياباني همچون دشت مسيله و پارک ملي کوير کنوني بيشتر از ساير نقاط با طرز معيشت اعراب موافق بود. مرد عرب به کمک شتر خويش به خوبي مي توانست در صحراهاي اين مناطق حرکت و نقل مکان کند. در صورتي که عبور از رودخانه ها و صعود از نقاط کوهستاني ديگر مناطق ايران برايش آسان نبود.  از اين رو به نواحي کويري و بياباني علاقه بيشتري نشان دادند
.حسين آباد ميش مست
دهي است جزء دهستان قنوات بخش حومه شهرستان قم واقع در 40هزارگزي جنوب خاور قم و 5هزارگزي راه آهن شوسه قم به کاشان . معتدل . داراي 700 تن سکنه ميباشد ساکنين اين ده از طايفه عرب ميش مست هستند در زمستان تا وسط بهار ساکن و بعد به ييلاقات لار تغيير مکان مينمايند. 
استان مرکزي :عربهاي ميش مست(جمالي)::
تعداد حدود 300 خانوار از ايل ميش مست که تمامي کوچ رو هستند در استان مرکزي زندگي مي کنند. طايفه ي رحيمي ، عبدلي، فرامرزي، محمدي، قنبري، خالدي، شياني، سيا سيا، کاظم خاني، خمان، کله پا، کله جو و الوندي از جمله اعضاي ايل هستند.ساکنين شهر داودآباد در 30 کيلومتري اراک از طايفه ميش مست هستند.
زنجان :عربهاي ميش مست
در اطراف زنجان طايفه ميش مست يکي از پنج ايل عشاير آن منطقه مي باشد.
[۷/۱،‏ ۱۰:۵۵] Amir Sobhani: عرب‌هاي ايران 
 
عربهاي استان فارس:
تقريبا در تمام شهرهاي استان فارس بخصوص شهرهاي فسا ، استهبان ، داراب ، ني ريز ، خرامه ، مرودشت و.......عربهاي خمسه ساکن هستند. و از دو طايفه بزرگ عرب جبَاره و شيباني تشکيل مي شوند.
طوايف تحت سازماندهي عرب جباره : طايفه آل سعدي، ابوالغني ، پيراسلامي ، سادات حسيني ، شيري ، ابوالمحمدي ، بوربور،بُهلولي، جابري، حنايي، قاريزي، اوربز، بزسرخي، تاتي، جَهّاكي ،سَغري، قارقاني، كرايي(درگذشته دركرمان ساكن بوده اند)ابوالحسني، تربُر،جلوداري ، شاهسون، عيسايي، قنبري، نقدعلي، ابوشرف(لبوشرف) ،درازي ، شعباني ولَر.
متمم طوايف جباره ::طايفه كوچي- عزيزي- لبردوني- سادات آتشي –سادات آل علي- سادات موسوي- شهسواري- چهار بنيچه- لبوحسيني
طوايف تحت سازماندهي عرب شيباني : طايفه پاپتي، تقريتي (تكريتي)،حساني (حسوني)، فارسي – شيباني،كوتي،عبداليوسفي،والي شاهي (ولدشاهي)كوتي ،لاوردان،مزيدي،ابوالحسني ،حياتي ،شهسواري،ابوالحاجي ،سنوده،صباحي،عزيزي، عمادي، كَريچه، ماهاري(مهاري)، آردال (اردال) ،پالنگي ، خوشنامي، سقاطي، گله ريشي،الواني ،بني عبداللهي شيباني، قفلابه ،هومالي و غلامشاهي
متمم طوايف شيباني : طايفه عمله- جمالي- موالي- ميركي
[۷/۱،‏ ۱۰:۵۵] Amir Sobhani: عرب‌هاي ايران 
 
عرب ها ي انارک ، ورامین ، پاکدشت ، ری ، روستای دوتویه ، مشهد ، عرب خیل
انارک، يکي از بخش‌هاي شهرستان نائين، در شرق استان اصفهان مي‌باشد. .بخش غربي انارک را محلّه‌ي عرب‌ها تشکيل مي‌داد. که هنوز هم محلّه‌ عرب‌ها ناميده مي‌شود ساکنان اين محلّه از اعراب مهاجر زواره و دهات اطراف آن بودند که با شترباني و دام‌داري گذران زندگي مي‌کردند
.طايفه عرب کتي : شهرستان ورامين  
محله هاي خاوران (هاشم آباد و شهرك كاروان) تهران ، پاکدشت و شهرري و روستاي دوتويه  .
محله هاي مهرآباد، گلشور، مصلي (پايين خيابان) و سيدي مشهد.
محله هاي مختلف شهر كرمان (در آینده بطور مفصل در مورد عربهای این منطقه صحبت خواهیم کرد)
مازندران : عربخيل
 حدود دويست سال پيش عده اي از مردم  که به آنان عرب مي گفته اند وارد عربخيل شدند عرب به زبان تاطي مازندران به معني گاوميش دار است عربخيل بابلسر عربخيل چالوس عربخيل چمستان آمل روستاهاي محل سکونت عربها مي باشند.
 
  *گروه هم افزائی اندیشه ها*
       *دکتر محمد سبحانی*